Vrydag, 29 Хәажәкыр 2019 12:12

Адгьылҵакыра аҭҵаара аҭоурых

Written by
Rate this item
(0 votes)

Аҳәырҧсарра, анаҩс, амилаҭтә парк афлора аҭҵаара аус шәышықәсалатәи аҭоуырх амоуп. Раҧхьаӡа ари аус хациркххьан иеицырдыруа Кавказ аҭҵааҩы Н.А. Альбов, 19-тәи ашәышықәса 80 – тәи ашықәсқәа рзы аҧсабараҭҵааҩцәа рахьтә раҧхьаӡакәны иахьатәи аҳәырҧсарра дахысны ибеит Лашҧси Ҩыҧшареи аҩхаақәа дырҭысны, уи анаҩс аҵиаа хкы рацәа дрыхцәажәеит. Н.М. Альбова иусумҭақәа рыҟны имаҷым зҿлымҳара зуҭаша Аҧсны афлора иазку адыррақәа, аӡиа Риҵа акәша-мыкәша иамоу афлорагьы убра иналаҵаны.

1905 ш.  Гагра абнарақәа еимидон 700 ҵиаа хкы еизызгаз егьи иналукааша аҧсабараҭҵааҩы Иу.Н. Воронов. Бзыҧтәи акаҵәарақәа рахь аекспедициа мҩаҧигеит 1907 ш.  В.С. Доктуровски. Хара имгакәа ара ицәырҵит азоологцәа, урҭ рхыҧхьаӡараҿы дыҟоуп цәыббрамза 1913 ш. Риҵа ду акәша-мыкәша ҭызҵаауаз аҧсабараҭҵааҩы К.А. Сатунин.

Абри ашықәсан  ара иҟан Одессатәи атәылаҿацәҭҵааратә клуб аҟнытә даҽа експедициакгьы. Уи далахәын В.Ф. Пастернацкаиа, ашьҭахь лашҧсы аҩхаа аҵиаақәа рыхҳәаа ҟаҵаны изкьыҧхьыз.

Риҵа дуи Риҵа маҷи урҭ рыкәша-мыкәшеи рыҭҵаара Е. М. Морозова-Попова (1913-1914года) лыхьӡ иадҳәалоуп. Уи лыҭҵаарадырратә стёатиақәа рыҟны илкьыҧхьит имҩаҧылгаз аҭҵаарақәа.

Паниутин П. С. 1926 ш. далагоит Аҧсны афлореи аҵиаақәеи рыҭҵаара, иара убас иахьатәи РАМП адгьылҵакырагьы. Уи 12 шықәсатәи иусура Аҧсны аҧсабара аҭҵаара иазикуеит. Аҧсны аҭыҧқәа акыр изныкымкәагьы дырҭаауан. П. С. Паниутин ҷыдала дрызҿлымҳан ари аҭыҧ аҟны ада даҽаџьара иуҧымло, зыхкы маҷу аҵиаақәа ахьырацәаз Аҧсны акьыртә шьхақәа (Бзыҧтәи ашьхаика, Гагра абнара). Уи иныҟәарақәа ирылагӡаны иеизигеит аҧсуа флора иаҵанакуа агербари (6000 листов). Аҧсабараҭҵааратә усурақәа рышьҭахь П. С. Паниутин иикьыҧхьыз иусумҭақәа рацәаӡам, аха урҭ рахьтә, ҷыдала астатиа “Мраҭашааратәи Кавказ аҳаскьын дуқәа” аҵак ду амоуп Кавказ афлореи аҵиаақәеи рыҭҵааразы.

 1936 ш. Риҵаҟа раҧхьаӡакәны автомашьына халеит. Анеира ахьыуадаҩу аҭыҧқәа, уи иахҟьаны аӡиа акәша-мыкәша зегьы рзы иаартны иҟалеит. Аботаникцәа М. Сахокиа, А.Г. Долуханов, А.А. Колаковски уҳәа убас егьырҭгьы 30-тәи ашықәсқәа раан аӡ. Риҵа акәша-мыкәша аҭҵааразы раҧхьатәи асоветтә експедициа еиҿыркааит. Аҳәырҧсарра афауназы раҧхьатәи аҭҵарадырратә усумҭа икьыҧхьит В.И. Разумовски (1939). Аҧса бнара ахкқәа раҧҵара аус инапы алакын А.Г. Долуханов. Аҳәырҧсарра ашәтә-аҧса бнара аҭҵаараҿы илагаламҭа дууп Е.Ф. Хачапуриӡе. РАМП афлора аҭҵаара аус аҿы рылшамҭақәа дууп ари аҭыҧ аҟны аҵиаа хкы ҿыцқәа ирыхцәажәаз А. А. Колаковскии В.С.Иаброва – Колаковскаиеи иара убас РАМП акәша-мыкәша  афлоратә ҧшаамҭақәа маҷымкәа иҟазҵаз З.И. Аӡынба. Ашьҭахь амилаҭтә парк аҟны афлора ҭырҵаауан: Ҷытанаа С.М., Тимухин И.Н. – зыхку маҷу афлора, абна ҵиаа - Бебиа С.М., Попов К.П.

Афауна аҭҵаара иаҿын, иҭырҵаауан адгьыл иқәу ахәаҷа-маҷақәа – Сувров А.М., ихтиофауна - Дроган В.А., герпетофауна – Туниев Б.С., аҧсаатә – Маланӡиа В.И., Тильба П.А., Иваницки А.М.

Read 71 times

Администрация парка

Республика Абхазия

384850, г. Гудаута 

ул. Лакрба, 1а

Тел: +79409934598

E-Mail: ritsa-park@mail.ru

Search

Яндекс.Метрика