Апарк азы

Апарк азы (5)

Рацәак идуум РААМП адгьылҵакыра аиҧшымзаареи улаҧш зыдхало апеизажи шьақәзыргыло 3000м инареиҳаны изҵазкуа арелиеф ахышәара-ҵышәареи амҽхаки роуп. Ари аҭыҧ амшын аҩаӡаракынтә аҳаракыра 107м рҟынӡа ыҟоуп Аӡиа иаҵәаҟны, зегь раасҭа иҳараку Аҕьыҧсҭа ақәцә -  3256 м артәоит.

Ара ашьха ҳаракқәа аҧсҭа ҵаулақәеи аҩхаа ҭшәаррақәеи 

Абна иаҵәақәа ирыгәҭылаку ацаҟьа бааҧсқәа, ашьха ӡиақәа иаҵәҟаҟараӡа, саркьаҵас иказказуа илеиуа аӡиасқәа, ашьха шлақәа рымҵан ишьҭоу альпиатәи адәҳәыҧшқәа рыҟны изызҳауа хкырацәала ашәҭқәа – ари зегьы абаразы арахь иашьҭаланы иаауеит хыҧхьаӡара рацәала ауаа.. Арелиеф ауп ашьхатәылақәа рыҟны аландшафт шьақәзыргыло.

Vrydag, 29 Хәажәкыр 2019 12:12

Адгьылҵакыра аҭҵаара аҭоурых

Written by

Аҳәырҧсарра, анаҩс, амилаҭтә парк афлора аҭҵаара аус шәышықәсалатәи аҭоуырх амоуп. Раҧхьаӡа ари аус хациркххьан иеицырдыруа Кавказ аҭҵааҩы Н.А. Альбов, 19-тәи ашәышықәса 80 – тәи ашықәсқәа рзы аҧсабараҭҵааҩцәа рахьтә раҧхьаӡакәны иахьатәи аҳәырҧсарра дахысны ибеит Лашҧси Ҩыҧшареи аҩхаақәа дырҭысны, уи анаҩс аҵиаа хкы рацәа дрыхцәажәеит. Н.М. Альбова иусумҭақәа рыҟны имаҷым зҿлымҳара зуҭаша Аҧсны афлора иазку адыррақәа, аӡиа Риҵа акәша-мыкәша иамоу афлорагьы убра иналаҵаны.

1905 ш.  Гагра абнарақәа еимидон 700 ҵиаа хкы еизызгаз егьи иналукааша аҧсабараҭҵааҩы Иу.Н. Воронов. Бзыҧтәи акаҵәарақәа рахь аекспедициа мҩаҧигеит 1907 ш.  В.С. Доктуровски. Хара имгакәа ара ицәырҵит азоологцәа, урҭ рхыҧхьаӡараҿы дыҟоуп цәыббрамза 1913 ш. Риҵа ду акәша-мыкәша ҭызҵаауаз аҧсабараҭҵааҩы К.А. Сатунин.

Абри ашықәсан  ара иҟан Одессатәи атәылаҿацәҭҵааратә клуб аҟнытә даҽа експедициакгьы. Уи далахәын В.Ф. Пастернацкаиа, ашьҭахь лашҧсы аҩхаа аҵиаақәа рыхҳәаа ҟаҵаны изкьыҧхьыз.

Риҵа дуи Риҵа маҷи урҭ рыкәша-мыкәшеи рыҭҵаара Е. М. Морозова-Попова (1913-1914года) лыхьӡ иадҳәалоуп. Уи лыҭҵаарадырратә стёатиақәа рыҟны илкьыҧхьит имҩаҧылгаз аҭҵаарақәа.

Паниутин П. С. 1926 ш. далагоит Аҧсны афлореи аҵиаақәеи рыҭҵаара, иара убас иахьатәи РАМП адгьылҵакырагьы. Уи 12 шықәсатәи иусура Аҧсны аҧсабара аҭҵаара иазикуеит. Аҧсны аҭыҧқәа акыр изныкымкәагьы дырҭаауан. П. С. Паниутин ҷыдала дрызҿлымҳан ари аҭыҧ аҟны ада даҽаџьара иуҧымло, зыхкы маҷу аҵиаақәа ахьырацәаз Аҧсны акьыртә шьхақәа (Бзыҧтәи ашьхаика, Гагра абнара). Уи иныҟәарақәа ирылагӡаны иеизигеит аҧсуа флора иаҵанакуа агербари (6000 листов). Аҧсабараҭҵааратә усурақәа рышьҭахь П. С. Паниутин иикьыҧхьыз иусумҭақәа рацәаӡам, аха урҭ рахьтә, ҷыдала астатиа “Мраҭашааратәи Кавказ аҳаскьын дуқәа” аҵак ду амоуп Кавказ афлореи аҵиаақәеи рыҭҵааразы.

 1936 ш. Риҵаҟа раҧхьаӡакәны автомашьына халеит. Анеира ахьыуадаҩу аҭыҧқәа, уи иахҟьаны аӡиа акәша-мыкәша зегьы рзы иаартны иҟалеит. Аботаникцәа М. Сахокиа, А.Г. Долуханов, А.А. Колаковски уҳәа убас егьырҭгьы 30-тәи ашықәсқәа раан аӡ. Риҵа акәша-мыкәша аҭҵааразы раҧхьатәи асоветтә експедициа еиҿыркааит. Аҳәырҧсарра афауназы раҧхьатәи аҭҵарадырратә усумҭа икьыҧхьит В.И. Разумовски (1939). Аҧса бнара ахкқәа раҧҵара аус инапы алакын А.Г. Долуханов. Аҳәырҧсарра ашәтә-аҧса бнара аҭҵаараҿы илагаламҭа дууп Е.Ф. Хачапуриӡе. РАМП афлора аҭҵаара аус аҿы рылшамҭақәа дууп ари аҭыҧ аҟны аҵиаа хкы ҿыцқәа ирыхцәажәаз А. А. Колаковскии В.С.Иаброва – Колаковскаиеи иара убас РАМП акәша-мыкәша  афлоратә ҧшаамҭақәа маҷымкәа иҟазҵаз З.И. Аӡынба. Ашьҭахь амилаҭтә парк аҟны афлора ҭырҵаауан: Ҷытанаа С.М., Тимухин И.Н. – зыхку маҷу афлора, абна ҵиаа - Бебиа С.М., Попов К.П.

Афауна аҭҵаара иаҿын, иҭырҵаауан адгьыл иқәу ахәаҷа-маҷақәа – Сувров А.М., ихтиофауна - Дроган В.А., герпетофауна – Туниев Б.С., аҧсаатә – Маланӡиа В.И., Тильба П.А., Иваницки А.М.

Vrydag, 29 Хәажәкыр 2019 12:09

Апарк иазку аҧҟара

Written by

Азеиҧш пҟарақәа

Риҵатәи арелиқттә милаҭтә парк аҧасабарахьчаратә, аекологиа-рккаратә, ҭҵаарадырратә усбарҭоуп. Иара (акваториа) иеиднакылоит иҷыдоу аекологиатә, аҭоурыхтә, аестетикатә ҵакы змоу,иара убас аҧасабаратә, арккаратә, аҭҵаарадырратә, акультуратә хықәкқәа рзы хылаҧшразмоу атуризми ирызку аҧсабаратә комплексқәеи аобиектқәеи.

  Амилаҭтә парк иаҵанакуа адгьыл ҭыҧқәеи, уи адгьылҭыҧ иҵоу амали, аӡқәеи, аҵиааи, аҧстәқәеи амилаҭтә парк ахархәаразы иаҭахоит Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәан аҟны иазгәаҭоу азинқәа рыла. Амилаҭтә парк иаҵанакыр алшоит егьырҭ адгьылхархәаҩцәа иртәу адгьыл ҭыҧқәеи аӡқәеи.

      Амилаҭтә парк иуристтә хаҿны иҟоуп, насгьы аиҿкааратә-зинтә формала ҳәынҭқарратә наплакуп.

   Амилаҭтә парк аусураҿы аус зуа азакәанҧҵара, Аминистрцәа реилазаара ақәҵарақәеи адҵақәеи, абри Аҧҟареи ирықәныҟәоит. Амилаҭтә парк азинтә ҭагылазаашьа аҷыдарақәа ҳәаақәҵахоит иара иақәнагоу Аҧсны Аҳәынҭқарра азакәанқәа рыла.

    Амилаҭтә парк аус ауеит инаӡоу анхамҩатә ҳасабкра шьаҭас измоу ахалафинансыркреи ахҿыхреи рыла, иамоуп иара ахатә баланс ианыҧшуа, аҳәынҭқарра иахатәны иҟоу хазы иалкаау амазара, иара ахьӡала аиқәшаҳаҭрақәа шьақәнаргылоит, азинқәа аиууеит ахыдҵақәагьы агоит, аӡбараҟны, аиныршәаратәи аекономикатә еиқшаҳаҭрақәа ирыдҳәалоу аимакқәа еилзырго иҳәынҭқарратәым аӡбараҟни иқәгылоит ашшҩысгьы аҭакҟаҵаҩысгьы.

   Амилаҭтә парк  азин амоуп аҧхьаӡаратәи, авалиутатәи, егьырҭ ахыҧхьаӡаларҭақәеи Аҧсни уи анҭыҵи абанкқәа рыҟны, хархәара анаҭоит иара ахьӡ зну амҳәыр, аштамп, уҳәа егьырҭ афирматә дыргақәа.

  

Vrydag, 29 Хәажәкыр 2019 12:08

РАМП азы азеиҧш дыррақәа

Written by

Риҵатәи арелиқттә милаҭтә парк 43.473° абжь. аҭб. 40.591° аҩад. аур. (G) (O) Аҧсны ашьхараҿы - Кавказтәи ашьха ду аика аладатәи анаараҿы  Ҕьаҕьеи Ҧшыцеи аӡиасқәа рыбжьара ишьҭоуп. Уи 1996 шықәсазы иаҧҵоуп 1930 шықәсазы иаҧырҵаз Риҵатәи аҳәырҧсарра шьаҭас иаҭаны.  Амилаҭтә парк ахи-аҵыхәеи 39 нызқь га аҵанакуеит. Амшын аҩаӡараҟнытә 100 м ин. 3, 256 нызқь м рҟынӡа арелиеф еиуеиҧшымкәа иахьыҟоу иабзоураны аекологиатә лшара дуқәа аҧҵоуп хкы рацәала аҵиаақәеи аҧстәқәеи рзы. Аҳәырҧсарра аҳауагьы акыр иеиуеиҧшымкәа иҟоуп, аладатәи аган аҿы ибжьаратәны-иҧхоу инаркны аҩадаҟа ихьшәашәоу аҟынӡа. Зегь раасҭа ианыхьҭоу амза - жәбаран азы аҳауа  −1 °C аҟынӡа ихьшәашәоуп, ашьха ҳаракырақәа рыҟны  зегьы иреиҵоу аҳауа ахьшәашәара −30 °C рҟынӡа илбаауеит. Нанҳәа мзазы аҳауа аҧхарра бжьаратәла +19 °C рҟынӡа ихалоит, зегьы ианреиҳахо +32 °C рҟынӡа ауп. Аӡиа Риҵа аӡы аҧхын зегь раасҭа ианыҧхо, хыхьтәи аҿыгҳара +22 °C рҟынӡа иҩеиуеит, аӡын аҵаа ҵаҕаны ианыхшәыло ыҟоуп, аха, шамахамзар, уи аӡы хҵаалаӡом. Риҵа ашықәсбжьаратәи алышәшәақәа рхыҧхьаӡара 1650 мм рҟынӡа инеиуеит. Ауадҳаратәи адҳәыҧш аҟны асы аҿыгҳара 5–6 м инаӡоит. Џьара-џьара, ашьхаҳаракырақәа рыҟны асқәа аҧхынгьы аӡыҭра иахьӡаӡом. Ашьхаҳаракыратә релиефи ирацәаны  илеиуа атмосфератә лышәшәақәеи аӡиақәа, аӡқәа, аӡхыҽҽақәа рышьақәгылара иацхрааит. Амилаҭтә парк аҟны ҷыдала иалукаартә иҟоуп аӡиа Риҵа Ду. Урҭ ирыҵахом рыҧшӡарала Риҵа Маҷ, Аӡиа иаҵәа уҳәа аҩада ашьхаҳаракырақәа ирымоу егьырҭ аӡиақәагьы. Аӡхыҽҽақәа зегьы иреиҳауп ҩынҩажәижәохә метра аура змоу, ҧардашакәакәҵас Ҕьаҕьатәи аҩхаа аҭӡы иалҵны, хыхьынтә илбааҟьаны илеиуа Ҕьаҕьатәи аӡхыҽҽа.

 Хәажәкыра 26 инаркны 31 – нӡа Гәдоуҭа ақ. ашколнӡатәи аусбарҭақәа хҧеи РАМП-и ирыҵаркуа адгьыл ҭыҧқәа рыҟны аиҭаҳатәқәа реиҭаҳаразы аекологиатә акциа мҩаҧысуан. Акциа еиҿнакааит Риҵатәи арелиқттә милаҭтә парк аҭҵаарадырреи аекологиатә ҵарадырреи рыҟәша. Акциа  иалахәын РАМП абна нхамҩа аҟәша аусзуҩцәеи Гәдоуҭа ақ. ашколқәа рҵаҩцәеи, РАМП анапхгареи, ашколнӡатәи аусбарҭақәа русзуҩцәеи.  Заа иаздырхиеит аиҭаҳатәқәа реиҭаҳараан анышә ҧсыла зҭарыҧсоз аларҭақәа (аҭыжаарҭақәа). Ашколнӡатәи аусбарҭақәа рыҟны иеиҭаҳан ликвидамбари, атиульпан ҵлеи, кавказтәи аҧсеи реиҭаҳатәқәа 38. Урҭ Очамчыра ақ. АААҦС (Аҧсны Аҭҵаарадырратә абнатә ҧышәатә станциа) аҟнытә иааган. Риҵатәи арелиқттә милаҭтә парк аҟны имҩаҧысыз акциа аҳәаа иҭагӡаны иеиҭаҳан акакан – пекан аиҭаҳатәқәа 100. Риҵатәи арелиқттә милаҭтә парк иахьаҵанакуаз имҩаҧысуаз акциа иалахәыз ирыцлеит Бзыҧтәи 1-тәи абжь. школ аҵаҩцәагьы. Акциа еиҿызкаазгьы уи иалахәызгьы агәра ганы иҟоуп аус бзиақәа рымҩаҧгара Аҧсны ауааҧсыра зегьы ирылшоит ҳәа, раҧхьа инаргыланы дасу дахьынхо ашҭа, амҩа, ақалақь аҟны.

Администрация парка

Республика Абхазия

384850, г. Гудаута 

ул. Лакрба, 1а

Тел: +79409934598

E-Mail: ritsa-park@mail.ru

Search

Яндекс.Метрика